شنبه 1 شهريور 1393

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow یخچال در تهران قدیم - 2 « پارک گل محمدی»

یخچال در تهران قدیم - 2 « پارک گل محمدی»

یخچال در تهران قدیم – 2«پارک گل محمدی»

دیروز بر حسب اتفاق در گذار از خیابان خانی آباد فضای سبز دنج و با صفایی را دیدم از خودرو پیاده شدم وارد آن فضا شدم اهالی مشغول ورزش و گذران اوقات خود بودند با دیدن دیوار های گلی  قدیمی به یخچال بودن آن پی بردم شادمان از این که  اثری قدیمی را در شهر پر هیاهویمان یافته ام کنجکاوانه در و دیوار را بر انداز کردم و گشتی در آن بوستان زدم و به سوی دفترم حرکت کردم با رسیدن به دفتر به سرعت اسناد و متون مربوط را مورد دقت قرار دادم تا پیشینه ای از این محل بیابم .این نوشته حاصل آن دیدار و این بررسی است:
«...پارک گل‌محمدی ، با مساحتی حدود ۱۱۰۰۰ متر مربع‌، بنایی تلفیقی از معماری مدرن و سنتی است‌. در این پارک برای آشنایی نسل جدید با سنت‌های قدیمی ‌و تهیه یخ در تهران قدیم‌ دیوارهایی خشتی ساخته شده است که تابلو و قاب آجری شبیه قاب عکس‌ دیوارهای یخچال‌های قدیمی تهران را به شکل زیبایی‌در بر گرفته است‌. سردر زیبای این پارک از ویژگی‌های بارز آن است‌. این پارک دارای آبشاری زیبا، مکانی برای تعزیه و تئاتر، محل نگه‌داری پرندگان و محوطه‌بازی کودکان است‌.»/شهرداری تهران.
زمانی که هنوز برق پیدا نشده بود ، تهرانی ها یخ مورد نیاز خود را از برف های باقیمانده کوه های شمیران  و یخچال های گلی پایتخت فراهم می کردند.در مطلب «یخچال در تهران قدیم »آوردیم؛تهرانی ها درگذشته نه  چندان دور مانند دیگر هموطنانمان در زمستان با استفاده از سرمای طبیعی،یخ مورد نیاز خود را فرا هم نموده ،و به شیوه ای آن را تا فصل گرما و زمان مصرف نگهداری می کردند. بدیهی است ،نبود برق و استفاده از شرایط طبیعی ،اختیار از کف یخ سازان بر گرفته بود،وعمل فرآوری یخ با تغییرات جوّی در سال های مختلف تغییر می نمود.
به طوریکه گاهی،هوا در زمستان ها بقدر کافی سرد نمی شد، و یخی تولید نمی گردید. و گروه اندک یخسازان را که امرار معاششان از فروش یخ بود، در ورطه ورشکستگی و زیان، و مردم را در حسرت آب یخ فرو می برد.
یخچال، جایی بود ،که در آنجا به طور طبیعی یخ تهیه می شد، و یخ های فراهم شده را کار گران یخ سازی به انبار یخ که در همان جا بود، منتقل می کردند،و پس از پر شدن،در انبار را می بستند، به طوریکه راه ورود و خروج هوا مسدود می شد، و در تابستان، در انبار را می گشودند ،و یخ ها را به مرور زمان به بازار عرضه می کردند.
«پارک گل محمدی»در ضلع غربی خیابان خانی آباد که به طرزی زیبا طراحی و بنا شده است،از یخچال های قدیمی تهران به شمار می رود . زیبایی این محل وقتی دلنشین تر می گردد که می بینیم امروز به صورت فضای سبز مورد استفاده اهالی محل قرار گرفته و زن و مرد  ، کودک و جوان از آن بهره مند می شوند.
نکته مهمی که در ساخت این فضای سبز به چشم می خورد، حفظ موقعیت قبلی این مکان است .دیوار های چینه ای یخچال، جذابیت آن را بیشتر کرده و خود سندی ملموس از هویت و تاریخ این شهر به سرعت تحول پذیر به نمایش گذاشته است .این مکان با وضع موجود می تواند پرسش بسیاری از دانشجویان معماری و رشته های مهندسی و تاسیسات و ... و حتی علاقمندان جوانی که در پی شناخت تاریخ ایران زمین و به ویژه تاریخ تهران هستند را پاسخ دهد.
اگر آجر به کار رفته از آجر های فشاری سنتی که هماهنگی نزدیکتری با بنا دارد استفاده می شد ارتباط بهتری از آجر های ماشینی فعلی با هدف طراح بر قرار می ساخت.به هر روی این نقد چیزی از ارزش فرهنگی – تاریخی عمل انجام شده که باید در بسیاری از ابنیه تهران مورد لحاظ قرار گیرد کم نمی کند،و اجر اخروی بانیان آن نیز محفوظ خواهد ماند.
تاریخچه این یخچال:
با توجه به موقعیت این مکان که در جنوبی ترین نقطه پایتخت ناصری قرار گرفته بود باید دانست این مکان را در نقشه های دارالخلافه پیش از نقشه نجم الدوله نمی توان دید(زیرا نقشه های قبلی تا خیابان مولوی فعلی که ضلع جنوبی حصار صفوی بوده است را نشان می دهند) بلکه نخستین نقشه ای از تهران قدیم که موقعیت این محل به نمایش گذاشته باشد همان نقشه نجم الدوله است . در این نقشه به محض ورود به شهر از دروازه خانی آباد (یکی از سیزده دروازه بیرونی تهران ناصری) در ضلع غربی خیابان دروازه خانی آباد(خیابان تختی فعلی)زمین وسیع متعلق به وزیر قرار داشت.کمی که از دروازه به سمت شمال راه پیموده می شد باغی در سمت چپ راه بود که در دل این زمین وسیع محاط شده بود این باغ به میرزا جعفرخان و حاجی محمد تقی خان نایب کشیک آقاسی باشی تعلق داشت.
از سر گذشت این باغ خبری نداریم و نمی دانیم چه شده تا در آن بعد ها یخچال احداث گردیده است.آیا ورثه مالکین اولیه و یا مالک بعدی باغ آنجا را به صورت یخچال در آورده است؟
ما گمان می کنیم یخچال امروزی (پارک گل محمدی)همان باغ میرزا جعفرخان است،به ویژه آن که در آن درختانی کهنسال است که نشان از باغ بودن آن دارد. سندی از این یخچال در دست نیست تا زمان احداث آن را بدانیم ولی قطع به یقین این اتفاق در سال های اواخر عصر قجر بعد از دوره ناصری رخ داده است.هر چه هست تغییر این کاربری روشن است چون ؛در توسعه تهران در دوره های بعد مناطق شمالی مرغوب تشخیص داده و عمارات و باغ های مسکونی رجال بدان سمت کشیده شد.بنابراین باغ - عمارت های جنوبی تهران منطق وجودی خود را از دست داد و با تغییر کاربری به یخچال و یا مکان های دیگر تولیدی تبدیل یافت.
در پایان باید خاطر نشان کرد همان قدر که باقیماندن موجزه آسای این بنا از هجوم ساخت و ساز و عمل ارزشمند حفاظت آن جای خوشوقتی دارد . از حذف نام یخچال از کوچه های روبروی این بنا توسط شهرداری هم باید انتقاد جدی کرد زیرا هر نامی از گذشته های دور و نزدیک حکایت هایی را با خود دارد و بخشی از هویت شهر به شمار می رود .بعد ها که این محدوده رنگ سکونت به خود گرفت کوچه روبروی این یخچال با نام «یخچال» خوانده شد.امروز این کوچه قائم نامگذاری شده است.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
5 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز320
دیروز367
تا کنون1568636

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.