يكشنبه 31 فروردين 1393

به پایگاه اینترنتی آثار تالیفی داریوش شهبازی خوش آمدید. تمامی مطالب این سایت تحت حمایت قانون « حقوق مولفين » میباشد. هرگونه سوء استفاده به هر شکلی يا انتشار مطالب در سایتها یا نشریات بدون کسب اجازه از مولف و بدون ذکر منبع اکيدا ممنوع است. استفاده از مجموعه مقالات بصورت یکجا ممنوع میباشد.

 

صفحه اصلی arrow مقالات و عناوین arrow زورخانه‌های تهران-ج1

زورخانه‌های تهران-ج1

زورخانه‌های تهران
                                                                           زنیرو بود مرد را راستی
                                                                                                   فردوسی
سخت است، از زورخانه نوشتن. سخن از هر بنایی را به سادگی می توان آغازکرد، و به آسانی ادامه داد، گو اینکه در اطرافمان بناهایی هم پیدا مي‌شود ،که طراحی پر جذبه آنها مدت‌ها، فکر و اندیشه معماران را به خود جلب کرده، و گاه در برخی موارد حل گره ای کوچک در طراحی آنها زمانی دراز، مشکل بزرگی برای طراح به حساب آمده است،  اما توصیف حتی چنین بناهایی هم مشکل نیست .
ولی ساختمان زورخانه چنین وضعی ندارد، نمي‌شود، به آسانی از تیر و تخته‌اش گفت. از آهن و سنگ به کار رفته اش نوشت، شمال و جنوبش را معین کرد، و ابعادش را به رشته تحرير در آورد. هرگز نمي‌شود، فقط به فضای معماری اش پرداخت، و از فضای سرشار از شور وعشقی که درآن پراکنده است، چشم پوشید. چگونه و با چه جملاتی آیین برخاسته از روح بزرگ و پرورش یافته ایرانیان باستان و صیقلی گشته در دامان روحانی اسلام را توصیف کرد. مگر مي‌شود، از ارتفاع کوتاه در ورودی آن سخن گفت، و از روح بلند نهفته در سبب آن یاد نکرد.
در کدام میدان ورزشی و کدامین سرزمین، اینگونه عاشق وار بر زمین بوسه مي‌زنند، برای عرضه آموخته‌ها رخصت مي‌طلبند، از نوچگی تا پهلوانی، این همه ترتیب مراتب دارند. سر دم، ضرب و زنگ و... میل، کباده و سنگ و... این همه ابزار کار دارند.
از زورخانه به راحتی نمي‌توان نوشت، زیرا که تنها یک ساختمان نیست. ساخته ای از عشق و جوانمردی است، و جدا بافته ای از گذشت و پهلوانی و صیقل یافته ای از آیین زیبایی‌هاست.
زورخانه را در هیچ سرزمینی نمي‌توان یافت. در زورخانه باید طاهر بود، باید نیاشامید، ننوشید، نخندید، نمي‌توان دخانیات مصرف کرد. زورخانه تنها میدان رقابتی است، که گاه رقیب، خود، تو را پیروز مي‌کند، پهلوانت مي‌کند، نامدارت مي‌کند، تا آنكه دعای مادری را که به درگاه پروردگار توسل جسته، مستجاب گرداند. تا اشکی را از گونه دردمندی بزوداید. زورخانه تنها میدانی است، که رقیب، هماورد خود را خوار نمي‌کند، عیب و ننگ بر او نمي‌بندد، و چه بسا عیبی از او بپوشاند. زورخانه تنها ورزشگاهی در  جهان است ،که در پایان عملیات ورزشی، ناگهان به معبدی جان پناه و عبادتگاهی دلنشین تبدیل مي‌شود، و ورزشکار ابزار سخت و سنگین ساخته از آهن و چوب را کنار مي‌نهد، و دست نیازش را خالصانه به سوی ایزد یکتا مي‌گیرد، و عاشقانه و شورمندانه از درگاه اهورایی اش تقاضای عفو می کند،وشیداوار به پرستش و نیایشی دل پذیر مي‌نشیند، چنان که معتکفان معابد کنند.
زورخانه تنها میدانی است، که حجم عضلات را ، دوشادوش آموختن اندیشه انسانی افزایش مي‌دهد، بی آنکه نیاز به داروهای امروزی باشد، و این همه، از برکت عشق است، و اگر براستی عاشق شدی، همه از آن توست.
در این مطلب از زورخانه و آیین آن به اختصار سخن می گوییم:
گو اینکه خبر مظبوط و صحیح از ورزش باستانی در ایران پیش از اسلام در دست نداریم، لیکن شبیه بودن شکل و شمایل آلات این ورزش به ابزار جنگ و وجود ضرب زورخانه، که نشانی از طبل و کوس جنگ دارد، و به کار بردن واژه‌های فارسی سره نظیر؛ کباده (کمان نرم و سست برای مشق کمان کشیدن) و زورخانه و... و رواج این ورزش در ایران، افغانستان، عراق و تاجیکستان و... یعنی پهنه ایران قدیم و دلایلی دیگر از این دست، این واقعیت را اثبات مي‌کند ،که پیشینه ورزش در زورخانه به زمان‌های قبل از اسلام یعنی ایران باستان برمي‌گردد.
نکته مهم اینکه در ورزش باستانی به هر صورتی که بوده، پس از اسلام به محض رواج تصوف، آداب و مراسم زورخانه، بدان آمیخته شد، و در ادامه راه با مظاهر و مراسم تشیع در دوران صفویه نیز تکمیل گردید.
 اصول دیگری که ورزش باستانی از آن مایه گرفته است، بعضی آداب عیاران و شطاران است. رسم برهنه شدن، هنگام ورزش برگرفته از رسم عیاران در موقع جنگ بوده ،که با بدن عریان به میدان مي‌رفتند،و یا بستن پیش بند چرمی(نطع) برای پهلوان بزرگ ، رسمی که اکنون متروک گشته، این رسوم همه ماخوذ از آداب شطاران بوده،که در جنگ به کار مي‌بستند.
 برخی از آداب و رسوم زورخانه عبارت است از:
1- کوتاه بودن در ورودی برای خم شدن که نشانه ای از فروتنی و تواضع وارد شونده است.
2- ورزش بعد از فریضه صبح شروع شود.
3- مرشد برای واردین احتراماتی به عمل آورد. یعنی با ادای عبارت خوش آمدی و برخی را با زدن دست به ضرب، گروهی با زدن زنگ و... که خود قواعدی داشته و دارد تا به وسیله آن حاضرین مرتبت شأن تازه وارد را دریابد.
4- ورزشکار موقع ورود به گود خاک گود را ببوسد.
5- هنگام ورزش، ورزشکار پیشکسوت به عنوان میاندار سایرین را رهبری مي‌کند.
6- بعد از میاندار بقیه به ترتیب سابقه در جای خود قرار مي‌گیرند.
7- طبقه سادات بر سایرین اولویت دارند ولو مبتدی باشند.
8- ورزش با لباس ممنوع است.
9- میل گرفتن و شنا کردن انفرادی با لباس خارج از گود ممنوع است.
10- شرکت افراد نابالغ ممنوع است.
11- خوردن، آشامیدن، تدخین، صحبت و خنده در گود ممنوع است.
12- نشستن در سر دم جز برای مرشد برای بقیه ممنوع است.
13- موقع ورزش انفرادی رخصت خواستن با صدای بلند الزامی است.
14- لنگ روی شلوار بسته شود.
15- کشتی با شلوار کوتاه چرمی (تنکه- تنبان نطعی) انجام مي‌شود.
16- حق تقدم با پیشکسوت است و ثروت و مقام اجتماعی در این ترتیب جایی ندارد.
17- بلند کردن میل اول با سادات و پیشکسوت است، ولی کباده و چرخ از کوچکتر آغاز مي‌گردد.
18- به نشانه احترام به پهلوان، حرکت انفرادی او شمارش مي‌شود.
19- شعر خواندن جزو آداب زورخانه است.
20- برای تشویق از عبارت «ماشاالله» استفاده مي‌شود كه موقع گفتن كشيده مي‌شود.
21- در خاتمه ورزش و پیش از کشیدن کباده، میاندار از مرشد تشکر مي‌کند. با عبارت «دست و پنجه شما درد نکند.»
22- کشتی گیر برای حریف گل مي‌فرستد یا به سویش پرتاب مي‌کند که گلریزان مي‌گفتند و شاید رسم گلریزان (كه براي كسي كمك‌خواه پول جمع مي‌كنند) از همین آئین گرفته شده باشد.
23- مجسمه شیر و یا نقش میل و کباده بر سنگ قبر پهلوان نشانه احترام به اوست پس از مرگ.

منوی اصلی

صفحه اصلی
مطبوعات و رسانه
مقالات و عناوین
فرهنگ تاریخ تهران
برگ هایی از تاریخ تهران
تاریخ سکه
پیشینه تهران قدیم
تهران امروز
گالری
ارتباط با مولف
خرید کتاب

جستجو
حاضرین در سایت
4 میهمان حاضرند
آمار بازدید ها
امروز248
دیروز216
تا کنون1527521

© Copyright 2008 DARIOUSH SHAHBAZI . All rights reserved.